ศูนย์เมล็ดพันธุ์ข้าวพะเยา พลิกผืนนาสู่ศิลปะ สร้างแลนด์มาร์คท่องเที่ยว เพิ่มมูลค่าข้าว สร้างรายได้ชุมชน
อัพเดทล่าสุด: 9 พ.ย. 2026
"ศิลปะบนผืนนา ผลิตผลแห่งความร่วมมือ และความภาคภูมิใจของชุมชน"กรมการข้าว โดยศูนย์เมล็ดพันธุ์ข้าวพะเยา ดำเนินการเปลี่ยนแปลงนาสาธิตรวมถึงพื้นที่ผลิตข้าวให้เป็นจุดเช็กอินท่องเที่ยวเชิงเกษตรอย่างเป็นรูปธรรม โดยร่วมมือกับหน่วยงานภาคีเครือข่าย เช่น จังหวัดพะเยา และมหาวิทยาลัยเกษตรศาสตร์ เพื่อยกระดับจากแหล่งเรียนรู้การผลิตเมล็ดพันธุ์มาตรฐานไปสู่แลนด์มาร์คท่องเที่ยวสร้างรายได้ให้แก่ชุมชน
นางสาวชไมพร แสนใจ ผู้อำนวยการศูนย์เมล็ดพันธุ์ข้าวพะเยา เปิดเผยว่า จังหวัดพะเยาได้ดำเนินโครงการเฉลิมฉลองเนื่องในโอกาสครบรอบ 50 ปี การจัดตั้งจังหวัดพะเยา เพื่อส่งเสริมการอนุรักษ์ศิลปวัฒนธรรม ประเพณี และภูมิปัญญาท้องถิ่น อันสะท้อนถึงอัตลักษณ์ที่โดดเด่นของจังหวัด พร้อมทั้งบูรณาการความร่วมมือจากทุกภาคส่วนในการพัฒนาจังหวัดพะเยาอย่างยั่งยืน การดำเนินงานดังกล่าวถือเป็นวาระสำคัญในการกระตุ้นเศรษฐกิจและการท่องเที่ยวเชิงวัฒนธรรม ส่งเสริมการมีส่วนร่วมของประชาชน เสริมสร้างความสามัคคี และยกระดับภาพลักษณ์ที่ดีของจังหวัดพะเยาให้เป็นที่รู้จักอย่างแพร่หลายทั้งในระดับประเทศและระดับนานาชาติ
โดยศูนย์ฯ ได้จัดทำแปลงนาศิลปะ (Art Rice Field) ณ ศูนย์ข้าวชุมชนตำบลสันป่าม่วง เพื่อยกระดับศูนย์ข้าวชุมชนให้เป็นแหล่งเรียนรู้ด้านการผลิตเมล็ดพันธุ์ข้าวคุณภาพ ควบคู่กับการเป็นแหล่งท่องเที่ยวเชิงเกษตรและวัฒนธรรมข้าวของไทย ผลงานศิลปะบนผืนนาถูกสร้างสรรค์ขึ้นด้วยการปลูกข้าวสายพันธุ์ต่าง ๆ เช่น ข้าวขาวดอกมะลิ 105 ข้าวก่ำพะเยา และข้าวพันธุ์ใบสี โดยอาศัยความร่วมมือและบูรณาการพลังชุมชน เพื่อสะท้อนถึงเสน่ห์และคุณค่าของ "ข้าวไทย" ผลงานชิ้นนี้จะแสดงให้เห็นว่า ต้นข้าวไม่ได้เป็นเพียงพืชอาหารหลักของคนไทยเท่านั้น หากยังเป็นสื่อกลางในการถ่ายทอดเรื่องราวทางประวัติศาสตร์ ความคิดสร้างสรรค์ และความภาคภูมิใจของเกษตรกรไทยได้อย่างมีคุณค่า นอกจากนี้ ยังใช้แปลงนาศิลปะเป็นสื่อกลางในการเฉลิมฉลองวาระครบรอบ 50 ปี การจัดตั้งจังหวัดพะเยา สร้างจุดสนใจทางประวัติศาสตร์และวัฒนธรรม ปรับเปลี่ยนจากพื้นที่ผลิตเมล็ดพันธุ์ข้าวมาตรฐาน GAP มาเป็น "ศูนย์ข้าวชุมชนต้นแบบ" ที่เปิดให้ผู้เข้าชม กระตุ้นการท่องเที่ยวเชิงเกษตรไปพร้อมกับการเรียนรู้กระบวนการผลิตข้าวคุณภาพ
สำหรับความหมายของสัญลักษณ์ในแปลงนาศิลปะ ประกอบด้วย 1. นกยูงไทย (Green Peafowl) ซึ่งจังหวัดพะเยาถือเป็นหนึ่งในถิ่นอาศัยสำคัญของ "นกยูงไทย" 2.พระเจ้าตนหลวง ซึ่งเป็นพระพุทธรูปปูนปั้นศิลปะเชียงแสนองค์ใหญ่ที่สุดในดินแดนล้านนา และเป็นพระพุทธรูปคู่บ้านคู่เมืองพะเยา อันเป็นที่เคารพสักการะของพุทธศาสนิกชน 3. ดอยหนอก เป็นยอดเขาสำคัญส่วนหนึ่งของอุทยานแห่งชาติดอยหลวง และ 4. กว๊านพะเยา เป็นแหล่งน้ำที่มีพื้นที่กว้างใหญ่และมีความสงบนิ่ง สะท้อนถึงความสมบูรณ์ทางธรรมชาติและเป็นศูนย์รวมวิถีชีวิตของชาวพะเยา
“แปลงนาศิลปะนี้ช่วยเปลี่ยนข้าวจากการเป็นเพียง "พืชอาหาร" ให้กลายเป็น "ผลงานศิลปะที่มีชีวิต" ให้นักท่องเที่ยวได้เห็นกระบวนการปลูกข้าวในแปลงนาศิลปะ ช่วยเพิ่มคุณค่าทางอารมณ์และการรับรู้ทำให้ข้าว GI ของพะเยา (ข้าวก่ำล้านนา,พันธุ์ข้าวดอกมะลิ 105) สามารถตั้งราคาในระดับพรีเมียมได้ง่ายขึ้น โดยนำข้าวก่ำล้านนา (ใบและเมล็ดสีดำนวล อุดมด้วยสารต้านอนุมูลอิสระ) และ ข้าวขาวดอกมะลิ 105 (หอม นุ่ม อัตลักษณ์พื้นที่กว๊านพะเยา) มาปลูกสลับสีเป็นภาพศิลปะบนพื้นที่ 78 ไร่ ช่วยยกระดับศูนย์ข้าวชุมชนบ้านสันป่าม่วงให้เป็นศูนย์กลางผลิตเมล็ดพันธุ์ข้าวคุณภาพของภาคเหนือตอนบน ส่งผลให้เกษตรกรในโครงการขายเมล็ดพันธุ์และข้าวสารได้ราคาสูงขึ้น
นอกจากรายได้จากการขายข้าว เกษตรกรยังมีรายได้เสริมจากการบริการท่องเที่ยว การจำหน่ายสินค้าชุมชน และการสาธิตภูมิปัญญา นำไปสู่ความเข้มแข็งและการพึ่งพาตนเองได้อย่างยั่งยืน”นางสาวชไมพร กล่าว
นอกจากรายได้จากการขายข้าว เกษตรกรยังมีรายได้เสริมจากการบริการท่องเที่ยว การจำหน่ายสินค้าชุมชน และการสาธิตภูมิปัญญา นำไปสู่ความเข้มแข็งและการพึ่งพาตนเองได้อย่างยั่งยืน”นางสาวชไมพร กล่าว
นางสาวชไมพร กล่าวต่ออีกว่า นอกจากนี้ ยังได้นำความสำเร็จในการยกระดับคุณภาพข้าว เมนูอาหารหรือผลิตภัณฑ์แปรรูปจากข้าวที่เป็นอัตลักษณ์ของพะเยา นำมาดีไซน์เป็น "กิจกรรม Work Shop" หรือเส้นทางท่องเที่ยวสายกิน (Food Tourism) เพื่อเพิ่มรายได้ให้ชุมชน โดยเปิดโอกาสให้นักท่องเที่ยวทดลองชิม/ทำ อาหารพื้นถิ่น/เมนูจากข้าวใหม่ปลามันของชุมชนด้วยตนเอง เชื่อมโยงข้าวคุณภาพจากแปลงนาส่งตรงสู่เมนูอาหารพื้นเมือง นำเสนอเรื่องราว "จากผืนนาสู่จานอาหาร" เพื่อให้นักท่องเที่ยวได้สัมผัสรสชาติอันเป็นเอกลักษณ์ของข้าวพะเยา มีการสาธิต จำหน่าย และจัด Workshop ชิม/ทำ เพื่อช่วยกระตุ้นการจับจ่ายของนักท่องเที่ยว ทำให้เกษตรกรและชุมชนมีช่องทางจำหน่ายสินค้าตรง โดยไม่ต้องผ่านพ่อค้าคนกลาง
“ในอนาคต ทางศูนย์ฯ จะมีการสร้างความร่วมมือกับเครือข่ายท่องเที่ยวหรือชุมชนในพื้นที่ เพื่อจัดกิจกรรมท่องเที่ยวตามฤดูกาล โดยยึดหลัก "การบูรณาการความร่วมมือจากทุกภาคส่วน" เพื่อพัฒนาจังหวัดอย่างยั่งยืน ดังนั้น จึงมีการสร้างเครือข่ายร่วมกับกลุ่มท่องเที่ยวชุมชนเพื่อเชื่อมโยงเส้นทางท่องเที่ยวของศูนย์ข้าวชุมชนบ้านสันป่าม่วงเข้ากับโปรแกรมท่องเที่ยวหลักของจังหวัดพะเยา โดยใช้วิธีการเชื่อมโยงเส้นทางท่องเที่ยวเชิงเกษตร วัฒนธรรม และภูมิปัญญาท้องถิ่น ดังนี้ 1. เชื่อมโยงเส้นทางท่องเที่ยวสายวัฒนธรรมและธรรมชาติ ดึงนักท่องเที่ยวสายบุญและสายธรรมชาติจากวัดอนาลโยฯ ซึ่งตั้งอยู่บนดอยบุษราคัมและเป็นสถานที่สำคัญของพะเยา ให้เดินทางลงมาร่วมสัมผัสวิถีชีวิตชาวนาต่อที่ศูนย์ข้าวชุมชนบ้านสันป่าม่วง 2. บูรณาการภูมิปัญญาร่วมกับกลุ่มอาชีพในพื้นที่ เชื่อมโยงวิถีชีวิตกว๊านพะเยา โดยนำผลิตภัณฑ์สานผักตบชวาจากชุมชนผักตบชวา "ชวาวาด" มาจัดเป็น Workshop ร่วม เช่น ให้ผู้เข้าพักโฮมสเตย์ทดลองสานกระเป๋า/จักสานผักตบชวา และนำมาบรรจุภัณฑ์สินค้าข้าวพรีเมียมของชุมชน 3. จัดกิจกรรมท่องเที่ยวตามฤดูกาล นำเสนอกิจกรรมที่สอดคล้องกับวงจรการทำนาจริง เพื่อเปิดให้นักท่องเที่ยวเข้ามามีส่วนร่วม และ 4. ยกระดับสู่ "โฮมสเตย์วิถีชาวนา" แบบพึ่งพาตนเอง ขยายผลจากการเป็นเพียงจุดเช็กอินและศูนย์เรียนรู้ 78 ไร่ ไปสู่การเปิดบ้านพักโฮมสเตย์ในชุมชนสันป่าม่วง เพื่อให้นักท่องเที่ยวได้สัมผัสวิถีชีวิตชาวนาอย่างแท้จริง รับประทานอาหารท้องถิ่นที่ทำจากข้าวพะเยา และร่วมกิจกรรม Workshop ในพื้นที่ แนวทางนี้จะช่วยยกระดับภาพลักษณ์ของจังหวัดพะเยาให้เป็นที่รู้จักทั้งในระดับประเทศและนานาชาติ ควบคู่กับการกระจายรายได้จากการท่องเที่ยวลงสู่ฐานราก สร้างความสามัคคี และทำให้ชุมชนสามารถพึ่งพาตนเองได้อย่างยั่งยืน” ผอ.ศูนย์เมล็ดพันธุ์ข้าวพะเยา กล่าวทิ้งท้าย
บทความที่เกี่ยวข้อง
